Investing.com – Hürmüz Boğazı’nın kapanması senaryosunda Brent ham petrolünün varil fiyatının 120-150 dolar bandına çıkabileceğini öngören analistler, bu tablonun net enerji ithalatçısı Türkiye ekonomisine ağır maliyetler yükleyebileceği konusunda uyarıyor. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sini ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yüzde 25’inden fazlasını taşıyan bu kritik su yoluna ilişkin gerilim haberleri, küresel enerji piyasalarını derinden sarsıyor. Öte yandan İran’ın boğazı fiilen kapatacağına dair resmi bir açıklama ya da somut adım henüz teyit edilememiştir.
Bist 100’de enerji ve petrokimya hisseleri bu gelişmeler ışığında belirgin bir hareketlilik içinde; endeks ve döviz piyasaları seans içi seyirlerini sürdürüyor (Brent şu an itibarıyla 85-90 dolar bandında işlem görüyor). Türkiye’nin ham petrol ithalatında Ortadoğu güzergâhına olan yapısal bağımlılığı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) enflasyon mücadelesini doğrudan tehdit eden bir risk olarak öne çıkıyor.
Türkiye ekonomisi için cari açık ve enflasyon riski
Enerji ithalatı, Türkiye’nin toplam dış ticaret açığının yapısal olarak en büyük kalemlerinden birini oluşturuyor. Petrol fiyatındaki her 10 dolarlık artışın yıllık cari açığı yaklaşık 4-5 milyar dolar genişletebileceği tahmin ediliyor. Brent’in mevcut seviyesinden 120 dolara yükselmesi halinde bu fatura yıllık bazda onlarca milyar dolarlık ek baskı anlamına gelebilir; söz konusu yük hem TL üzerinde hem de ithalat kaynaklı enflasyonda iz bırakabilir.
Tarihsel veriler, jeopolitik gerilim dönemlerinde Brent ham petrolünün varil fiyatının yüzde 10-20 oranında yükseldiğini ortaya koyuyor. Hürmüz’ün fiilen kapanması durumunda ise bu oranın çok daha sert seyredebileceği ve fiyatın 150 dolara yaklaşabileceği değerlendiriliyor. Türkiye, ham petrol ihtiyacının büyük bölümünü ithalat yoluyla karşıladığından ve Ortadoğu kaynaklı arzın Hürmüz güzergâhına bağımlı olduğundan, olası bir kapanma hem ham madde hem de enerji maliyetleri üzerinde ani bir şok yaratabilir.
Boğazın jeopolitik önemi ve senaryo analizi
İran ile Umman arasında yer alan Hürmüz Boğazı, körfez petrolünün uluslararası pazarlara ulaşmasını sağlayan tek deniz güzergâhı konumunda. İran bu yolu defalarca kapatma tehdidinde bulunmuş; ancak bugüne kadar fiili bir kapanma yaşanmamış. Gelişmelerin derinleşmesi halinde OPEC+ bünyesinde olağanüstü bir toplantı gündeme gelebilir; böyle bir toplantıda üretim artışı kararı alınıp alınmayacağı, küresel arz açığının ne ölçüde telafi edileceğini belirleyecek kritik etken olacak.
TCMB cephesinde ise enerji kaynaklı ikincil enflasyon baskısı Para Politikası Kurulu’nun yaklaşan toplantısını doğrudan etkileyen bir değişkene dönüşebilir. Petrol fiyatlarının yukarı kırması halinde TCMB’nin faiz indirim sürecini yavaşlatması ya da ertelemesi seçeneği masaya gelebilir; TL’nin ek kur baskısıyla karşılaşması ise bu denklemi daha da karmaşık hale getirebilir. Analistler, Brent’in 100 dolar üzerinde kalıcı olarak tutunması halinde TCMB’nin faiz indirim takvimini en az bir toplantı erteleyebileceğine dikkat çekiyor.
Piyasalar açısından en kritik soru, İran’ın somut bir adım atıp atmayacağı. TÜPRAŞ başta olmak üzere Türk enerji şirketlerinin stok seviyeleri ve alternatif tedarik olanaklarının krizin ilk aşamasındaki tampon kapasitesini belirleyeceği değerlendiriliyor; ancak şirketin mevcut stok durumu ve tedarik alternatifleri konusunda kamuoyuyla paylaşılmış somut bir veri bulunmuyor. Öte yandan EPDK’nın stratejik rezerv bilgilerini henüz kamuoyuyla paylaşmadığı da belirsizliği artıran unsurlar arasında yer alıyor.
